Łomiarz okiem kryminolożki
- 15 godzin temu
- 3 minut(y) czytania
Kim był Łomiarz i dlaczego jego sprawa wraca dziś w kontekście przemocy wobec kobiet?
W tej rozmowie spojrzymy na sprawę Henryka Rytki z perspektywy kryminolożki jako przykład seryjnej przemocy wobec kobiet, motywowanej głównie nienawiścią. Eksponujemy ograniczenia systemu prawnego, który nie potrafi skutecznie chronić kobiet przed ponowną przemocą.
Na tym przykładzie opiszemy jak rozpoznajemy ryzyko, jak działa prawo karne i dlaczego przemoc wobec kobiet trzeba analizować jako zjawisko społeczne, nie tylko jako pojedyncze zdarzenia.
Czy istnieją wspólne cechy sprawców seryjnej przemocy wobec kobiet?
Tak, tą jedną wspólną cechą to jest fakt, że to są niemal zawsze mężczyźni, dodatkowymi cechami mogą być różne zaburzenia osobowości oraz różnie uwarunkowana uraza do kobiet czy przekonanie, że są to istoty niższego rzędu.
Dlaczego sprawcy seryjnych napaści tak często wybierają kobiety jako ofiary?
Po pierwsze, patrząc z wiktymologicznego punktu widzenia, kobieta jako co do zasady osoba fizycznie słabsza i mniej skłonna do agresywnej reakcji od mężczyzn, jest łatwiejszym celem. W przypadku seryjnych napaści często dochodzi też osobista motywacja sprawcy i generalna niechęć do kobiet. W przypadku seryjnych morderców, zdecydowana większość obierała sobie kobiety jako cel.
Czemu Henryk Rytka nie został ani razu skazany na dożywocie?
Według dostępnych informacji Rytka był wielokrotnie skazywany, ale za napady i rozboje na kobietach, a nie za zabójstwa kobiet. Wymiar kary za czyny, za które był skazywany nie przewidywał w ogóle kary dożywocia. Przypisuje się mu 29 napadów na kobiety, z których 5 zmarło, ale on nie został za nie wszystkie skazany. Ostatni wyrok był w 2016 r. też za napad na kobietę.
Czemu Rytka nie trafił do Gostynina?
Krajowy Ośrodek Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym, bo tak brzmi pełna nazwa, według ustawy o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób z 22 listopada 2013 r. jest przeznaczony dla osób, które zostały skazane przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli 20 lutego 2015 r. Rytka został ostatni raz skazany w 2016 r., a więc nie spełnia przesłanek formalnych do umieszczenia w ośrodku. Został mu tylko orzeczony środek zabezpieczający przewidziany w kodeksie karnym w postaci elektronicznej kontroli miejsca pobytu.
Czy sprawa „Łomiarza” wpisuje się w szerszy wzorzec przemocy wobec kobiet (kobietobójstwo)?
Jak najbardziej. Wpisuje się w szerszy kontekst męskiej przemocy wobec kobiet motywowanej nienawiścią. Łomiarz, co też nieczęsto się zdarza, otwarcie mówił, że nie tylko nienawidzi wszystkich kobiet jako grupy, ale też, że chciałby je „wyeliminować”. („Nienawidzę kobiet, to silniejsze ode mnie. Jak widzę kobietę, to myślę: jest do eliminacji”.) Jego ofiary były przypadkowe, nie kierował nim żaden motyw czy osobista uraza do atakowanych kobiet.
W badaniach nad przemocą wobec kobiet jako zjawiskiem społecznym wskazuje się na kontekst nierównych relacji między kobietami i mężczyznami, historyczne i strukturalne podporządkowanie kobiet.
Czy kryminologia zna skuteczne metody oceny ryzyka powrotu do przemocy u sprawców seryjnych napaści?
Kryminologia czy inne nauki opracowały różne metody szacowania ryzyka powrotu do przemocy, które opierają się na statystycznych prawidłowościach i badaniu szeregu różnych cech i czynników. Jednakże w przypadku Łomiarza nie jest problemem ocena ryzyka powrotu do przestępczości, ale logika prawa karnego. Łomiarz odbył karę i musi teraz wyjść na wolność, nie można go pozbawiać wolności „prewencyjnie”, tylko dlatego, że obawiamy się, że on może ponownie zaatakować kolejne kobiety.
Magdalena Grzyb – dr hab. nauk prawnych, kryminolożka, pracuje na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Interesuje się teoriami kryminologicznymi, polityką kryminalną oraz przemocą wobec kobiet. Autorka kilkudziesięciu publikacji naukowych, w tym monografii „Przestępstwa motywowane kulturowo. Reakcja krajów zachodnich na szkodliwe praktyki kulturowe” (2016) oraz współredaktorka „Nowych nurtów w kryminologii” (2018) oraz „Kobieta-ciąża-zarodek-dziecko. Prawne aspekty przerywania ciąży.” (2023). Jej ostatnia monografia „Kobieta jako ofiara zabójstwa. Studium kryminologiczne” ukazała się w 2024 r.